Wie slachtoffer wordt van phishing en zonder toestemming geld van zijn bankrekening ziet verdwijnen, moet dat bedrag in principe snel terugkrijgen. Zelfs als de bank vindt dat de klant ernstig onvoorzichtig is geweest, mag zij de terugbetaling niet zomaar weigeren. Dat heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie op 15 oktober 2026 bepaald.
Eerst terugbetalen, daarna onderzoek
Een belangrijke uitspraak voor iedereen die internetbankiert. Banken moeten slachtoffers van niet-toegestane betalingen in principe direct schadeloos stellen. Dat geldt ook wanneer de bank vermoedt dat de klant zelf grof nalatig is geweest.
De bank moet het bedrag uiterlijk aan het einde van de eerstvolgende werkdag terugbetalen nadat zij van de frauduleuze betaling kennis heeft gekregen of daarvan op de hoogte is gesteld. De klant moet de fraude wel zonder onnodige vertraging melden.
De uitspraak verandert daarmee vooral de volgorde: **eerst het geld terugbetalen en daarna onderzoeken of de klant zelf verantwoordelijk is voor de schade.**
Een misleidende link kostte 700 euro
De zaak begon in Polen. Een vrouw wilde iets verkopen via een online verkoopplatform. Een vermeende koper stuurde haar een link waarmee zij de verkoop zou kunnen bevestigen. De link leidde echter naar een nagemaakte website die sterk leek op de website van haar bank.
De vrouw vulde daar haar inloggegevens in. Een oplichter kon die gegevens vervolgens gebruiken om ongeveer 700 euro van haar rekening te halen.
Toen de vrouw haar bank om terugbetaling vroeg, weigerde die. Volgens de bank had zij niet voorzichtig genoeg gehandeld en was er sprake van grove nalatigheid. De zaak kwam uiteindelijk bij het Europese Hof van Justitie terecht. Dat oordeelde dat de bank de terugbetaling niet op die grond mocht uitstellen of weigeren.
Wat is grove nalatigheid?
Bij phishing proberen criminelen mensen met misleidende e-mails, sms-berichten, telefoontjes of websites ertoe te brengen hun gegevens prijs te geven. Soms lijken die berichten nauwelijks van echt te onderscheiden.
Een bank kan vinden dat een klant onvoldoende voorzichtig is geweest, bijvoorbeeld doordat die vertrouwelijke beveiligingsgegevens niet goed heeft beschermd. Maar een fout maken betekent niet automatisch dat er juridisch sprake is van grove nalatigheid.
De nieuwe uitspraak betekent overigens niet dat iedere klant onder alle omstandigheden definitief recht heeft op vergoeding. Als de bank kan aantonen dat de klant opzettelijk of door grove nalatigheid heeft gehandeld, kan zij proberen het terugbetaalde bedrag alsnog op de klant te verhalen. De bank moet dat zelf onderbouwen.
Let op: zelf geld overmaken is iets anders
De uitspraak is vooral van belang wanneer een fraudeur een betaling uitvoert waarvoor de rekeninghouder geen toestemming heeft gegeven.
Er is een belangrijk verschil met bankhelpdeskfraude. Daarbij doet een oplichter zich bijvoorbeeld voor als een medewerker van de bank en haalt hij het slachtoffer over om zelf geld over te maken naar een zogenaamde veilige rekening.
Omdat de klant in dat geval zelf opdracht tot de betaling heeft gegeven, geldt niet automatisch dezelfde terugbetalingsplicht. Voor sommige slachtoffers kan het coulancebeleid van banken uitkomst bieden, maar vergoeding is niet vanzelfsprekend.
Wat kun je doen als je slachtoffer bent?
Ben je geld kwijtgeraakt door mogelijke bankfraude? Handel dan snel:
- **Bel direct je bank.** Laat zo nodig je bankpas, rekening of toegang tot internetbankieren blokkeren.
- **Meld de verdachte betaling.** Wacht niet tot alle feiten duidelijk zijn.
- **Bewaar het bewijs.** Denk aan sms-berichten, e-mails, telefoonnummers, schermafbeeldingen en gegevens van de betaling.
- **Doe aangifte bij de politie.**
- **Vraag om uitleg bij een weigering.** Als de bank niet wil terugbetalen, vraag dan om een schriftelijke motivering. Je kunt vervolgens bekijken of je een klacht kunt indienen bij het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid).
Een belangrijke stap voor consumenten
De uitspraak van het Europese Hof maakt duidelijk dat slachtoffers van ongeautoriseerde bankbetalingen niet eerst een langdurige discussie met hun bank hoeven te voeren over hun eigen voorzichtigheid voordat zij hun geld terugkrijgen.
Dat betekent niet dat voorzichtig internetbankieren minder belangrijk wordt. Controleer links, deel nooit zomaar beveiligingscodes en wees alert op onverwachte verzoeken om geld over te maken. Maar gaat het toch mis, dan moet de bank de terugbetaling in principe eerst regelen en kan zij de verantwoordelijkheid daarna onderzoeken.